organizator:logo-ibe       pani prezydent

linia blue

partnerzy:logo blue

logo um  logo pion logouj logotyp uw kolor  czd-logo  ptl logo  ptp logo  log1 swps logo  pl-pion-kolor


5.07.2012 - dzień pierwszy

mwz 7927

Sesja poranna: otwarcie konferencji.

 

Minister Edukacji Narodowej, pani Krystyna Szumilas, otwierając konferencję, podkreśliła rolę specyficznego zaburzenia rozwoju językowego (SLI) w szansach edukacyjnych. Jednocześnie zwróciła uwagę, że dotychczas ten problem był mało znany w Polsce. Pani minister zauważyła, iż wczesne rozpoznanie oraz pomoc nauczyciela są kluczowe, aby udzielić dzieciom skutecznej pomocy. Aby było to możliwe, IBE rozpoczyna się projekt, którego celem jest przygotowanie narzędzi diagnostycznych. W wystąpieniu pani minister wyraziła nadzieję, że zostaną wypracowane metody pracy z dziećmi dotkniętymi SLI oraz programy szkolenia i wsparcia dla nauczycieli. Te ostatnie są zwłaszcza istotne, aby nauczyciele mieli świadomość istnienia problemu SLI i potrafili stawić mu czoła w klasie, zapewniając uczniom zindywidualizowaną opiekę. MEN zamierza się śledzić przebieg konferencji oraz projektu, jako inicjatywy prowadzącej do poprawy systemu edukacyjnego. Na zakończenie pani minister życzyła obecnym owocnych obrad. Moderatorzy odczytali list, w którym Pierwsza Dama, wyraziła chęć objęcia konferencji honorowym patronatem i wsparcia podjętej przez IBE inicjatywy.

Profesor Smoczyńska rozpoczęła swoje przemówienie od podziękowań dla uczestników (logopedów, psychologów, rodziców...), oraz prelegentów ze szczególnym uwzględnieniem profesorów Bruce'a Tomblina, Catherine Snow oraz Shuli Chiat za wskazówki udzielone, gdy narodził się pomysł organizacji konferencji. Profesor Smoczyńska przypomniała o konieczności unowocześnienia polskiej nomenklatury, ze względu na ryzyko niewłaściwej diagnozy. Aby było to możliwe, konieczne jest stworzenie wystandaryzowanych testów do oceny poziomu rozwoju językowego. W przeciwnym wypadku może nam umknąć skala problemu dziecka, które wprawdzie mówi, jednak robi to znacznie gorzej od swoich rówieśników. Skuteczna pomoc dzieciom z SLI jest niezmiernie ważna, gdyż dziecko z problemami z mową na ogół bywa odbierane jako mniej inteligentne, niż jest w rzeczywistości. Może to powodować problemy psychologiczne, społeczne lub emocjonalne u dziecka i powodować pogorszenie szans edukacyjnych i zawodowych. Prof. Smoczyńska zakończyła przemówienie podziękowaniami dla prof. Marty Bogdanowicz oraz Emilii Wojdyło z Ministertwa Edukacji za skontaktowanie jej z IBE. Wspomniała także o Zespole Wczesnej Edukacji prowadzonym przez prof. Annę Brzezińską, który będzie się zajmować SLI (tym działem kierować będzie prof. Smoczyńska) i dysleksją (pod kierownictwem prof. Krasowicz – Kupis).

 

 mwz 8222

Wykład 1. Prof. Tomblin

SLI: Why should we be concerned about it?


Prof. Tomblin rozpoczynając wykład wyraził swój podziw dla wiedzy pani minister o SLI, Prof. Tomblin podziękował też prof. Smoczyńskiej za zaangażowanie dla sprawy rozpowszechnienia wiedzy o SLI w Polsce. Prof. Tomblin podkreślił, że takie zaangażowanie byłoby potrzebne w wielu krajach, nie tylko w Polsce. Bruce Tomblin w swoim wystąpieniu omawiał rozwój językowy w kontekście różnic indywidualnych. Jak stwierdził, dzieci różnią się nie tylko poziomem rozwoju językowego, ale także jego tempem. Co więcej, stwierdzono występowanie różnych, niezależnych dziedzin zaburzeń: mogą one dotyczyć pragmatyki, mowy oraz formy językowej. Do czynników wpływających na różnice indywidualne zaliczył m.in. styl rodzicielski, genetykę, stymulację sensoryczną.

Tomblin zdefiniował SLI jako zaburzenie rozwojowe, powstałe mimo możliwości przyswojenia języka (przy okazji zwracając uwagę, że prawdopodobnie nie jest to zmienna kontrolowana w wystarczający sposób w wielu badaniach), powstałe u dzieci bez zaburzeń intelektualnych, autyzmu lub zaburzeń słuchu. Dzieci cierpiące z powodu SLI osiągają wyniki poniżej norm dla swojego wieku w testach językowych. Najnowsza klasyfikacja DSM V rezygnuje z warunku dotyczącego normalnych wyników w zakresie inteligencji niewerbalnej.

SLI jest częściej diagnozowane u chłopców niż u dziewczynek, lecz może się to wiązać ze stylem bycia chłopców, którzy są mniej skorzy do ukrywania swoich problemów niż dziewczynki. SLI wiąże się niebezpieczeństwem występowania problemów z czytaniem; okazuje się także, że duża część dzieci zdiagnozowanych z SLI jest biedna. W obliczu pytania, czy SLI stanowi o różnicy ilościowej, czy jakościowej pomiędzy dziećmi dotkniętymi tym zaburzeniem a typowo rozwijającymi się, Tomblin decyduje się na opcję pośrednią: jest to problem rozwojowy o charakterze ciągłym. Dzieci z SLI osiągają wyniki podobne do młodszych, typowo rozwijających się dzieci, przy czym niektóre obszary są bardziej zagrożone od innych. Należą do nichg przede wszystkim gramatyka i pamięć fonologiczna. Słownictwo oraz produkcja dźwięków mowy sprawiają mniej problemów niż obszary wymienione wcześniej.

Niektórymi z hipotetycznych przyczyn SLI jest wolniejsze przetwarzanie informacji oraz słabsze umiejętności wyciągania wniosków (stwierdzone u dzieci z SLI również w przypadku materiału niejęzykowego). Niewerbalna inteligencja nie pozwala przewidywać podatności na terapię. W szkole różnica między typowo rozwijającymi się dziećmi a dziećmi z SLI pozostaje taka sama – wskazuje to na równe tempo rozwoju obu grup, ale także daje przesłanki by sądzić, że interwencja w wieku przedszkolnym może być skuteczniejsza.

 

 mwz 8366

Wykład 2. Prof. James Law

The child with speech, language and communication needs in the UK: the emerging evidence...


W swoim wystąpieniu James Law podkreślił konieczność stworzenia zespołu specjalistów z różnych dziedzin, zajmujących się wspólnie terapią językową. W jego skład mieliby wchodzić logopedzi, psycholodzy, ekonomiści. W UK nie mówi się raczej o SLI tylko SLCN (Speech, Language and Communications needs – potrzeby w zakresie mowy, języka i komunikacji): potrzeby, a nie upośledzenie czy zaburzenie. Law zauważył, że potrzeby dzieci w zakresie mowy, języka i komunikacji (SPLCN) nie są powszechnie dostrzegane i rozumiane, podobnie działo się w przypadku autyzmu 20 lat temu. Potrzebne jest zatem uświadomienie opinii publicznej wagi problemu, a także zebranie odpowiedniej ilości danych na poziomie krajowym. Tylko w ten sposób może zostać bowiem wypracowany krajowy program działań w tym zakresie. W Wielkiej Brytanii dane takie są mogą opierać się m.in. na raportach uzyskiwanych od nauczycieli. Law przedstawił rygorystycznie przygotowywane przeglądy istniejących badań dotyczących efektywności terapii dzieci o specjalnych potrzebach językowych i komunikacyjnych. Wynika z nich m. in. że problem SLI jest diagnozowany u nieproporcjonalnie dużej grupy uczniów z mniejszości. W badaniach porównywano uczniów z zaburzeniami językowymi z uczniami ze spektrum autyzmu. Uczniowie ze spektrum autyzmu częściej korzystali z terapii logopedycznej niż uczniowie z LI. Gdy interesowano się opinią rodziców i dzieci na temat tych problemów, same dzieci i rodzice częściej mówili o pożądanych efektach w dziedzinach, które język wspiera, a nie o języku samym w sobie. Dzieci komunikują, np. że wolałyby by inne dzieci im nie dokuczały, a żeby rodzice na nie nie krzyczeli.

Istnieje także druga strona medalu: jeżeli dziecko z problemami zostanie wychwycone, może zostać wydane oświadczenie o potrzebie edukacyjnej, które prawnie zobowiązuje lokalny samorząd do pomocy temu dziecku. Law zwracał uwagę także na takie problemy jak współpraca z rodzicami dzieci dotkniętych zaburzeniami językowymi oraz konieczność dbania o zachowanie prawidłowego schematu eksperymentalnego w badaniach efektywności (np. poprzez właściwy dobór grup), dzięki czemu uzyskane wyniki można uznać za wiarygodne. Cały wykład przedstawiał plany/ możliwości na przyszłość, co powinno być zrobione, co mogłoby być zrobione aby lepiej pomagać dzieciom z SLI. W dyskusji po wykładzie poruszano wiele kwestii, np. dlaczego terapia wspierana komputerowo może nie być skuteczna, jak radzić sobie z problemem niepublikowania badań z negatywnymi wynikami, moment rozpoczynania regularnej nauki szkolnej przez dzieci z SLI w UK, czy w badaniach referowanych przez prof. Lawa brano pod uwagę dzieci dwu i wielojęzyczne, czy i jak w UK organizują się rodzice dzieci dotkniętych SLI.

 

 mwz 8673

Sesja wieczorna

Wykład 3. prof. Catherine Snow.

 

Prof. Catherine Snow przestawiła wykład dot. zapobiegania ubóstwu językowemu oraz sposobach wspierania rozwoju językowego i nauki czytania i pisania. Szkoła jest stworzona jak najtrudniejsze możliwe środowisko dla dzieci z problemami językowymi, ponieważ w tak ogromnym stopniu opiera się na umiejętnościach językowych dzieci.

Prof. Snow zidentyfikowała problemy małej i dużej skali, związane z rozwojem języka i nauką czytania. Małe – dekodowanie liter, uczenie się reguł pisowni. Duże – słownictwo, rozumienie tekstów. Nie da się nauczyć słownictwa, rozumienia znaczeń, nabyć wiedzy przedmiotowej bazując tylko na umiejętnościach małej skali (dekodowanie itp.). Można użyć słownictwa, rozumienia języka, wiedzy do rozwiązywania problemów z poziomu podstawowego (małej skali).

To ile się mówi do dziecka ma absolutnie kluczowe znaczenie dla zasobu słownictwa dziecka. Różnice niewielkie na początku rozwoju akumulują się i stają się z czasem coraz większe. Ważne jest to jak wielu słów rodzice używają w stosunku do dziecka i jak często wchodzą z nim w interakcje. Rodzice z wyższych klas dostarczają dzieciom bogatszego środowiska językowego.

Bogaty język (w tym zaawansowany dyskurs) w środowisku przedszkolnym także pozwala w pewnym stopniu przewidzieć wyniki dzieci w rozumieniu słów. Wyniki badań wskazują, że przebieg rozwoju można przewidzieć na podstawie wskaźników mierzonych w wieku przedszkolnym.

Prof. Snow przytoczyła wyniki badania w Kentucky: przez rok dzieci były naprawdę losowo przypisane do nauczycieli w zerówce. Dzieki temu możliwe było po latach oszacowanie wpływu nauczyciela na zarobki jego byłych uczniów. Okazało się, że na zarobki te wpływała jakość interakcji językowych, zaawansowanego dyskursu, czytania z dziećmi książek.

Wspomniała także o Projekcie EASE, który pokazał, że jest możliwe zmienianie zachowań rodziców, tak aby ich dzieci lepiej uczyły się języka. W projekcie tym uczono rodziców jak używać książek, by rozmawiać w ciekawszy i bardziej angażujący sposób z dziećmi by wspomóc rozwój ich słownictwa.

Prof. Snow podkreśliła, że język jest środkiem edukacji. Ma przede wszystkim znaczenie dla złożonych zadań: rozumienia tekstu także pisanego. Dlatego przyswajanie słownictwa, uczenie się reguł dyskursu/narracji pozwala na przewidzenie późniejszego sukcesu w szkole i w życiu.

Bez języka dzieci nie są w stanie uczyć się innych przedmiotów. Wartość interakcji językowej dla dalszego rozwoju akademickiego jest nie do przecenienia.

Ważne i skuteczne są programy edukacyjne dla dzieci, które promują dyskusję, myślenie filozoficzne. Mają one pozytywny wpływ na poziom rozumienia złożonych tekstów i krytyczne myślenie. Nauczyciele powinni być kształceni w stwarzaniu sytuacji dyskusji/debaty, rozważań filozoficznych – nawet dla małych dzieci.

Wszystko to po to, żeby dzieci miały większą wiedzę. Słowa są kluczami do wiedzy.

Wczesne przygotowanie do późniejszego rozumienia tekstu czytanego jest konieczne.

W dyskusji podniesiono kwestię m.in. kwestię tego jakie książki warto czytać interaktywnie z małymi dziećmi. Prof. Snow podkreśliła, że dzieci powinny mieć prawo zadawać pytań (nie tylko w trakcie czytania) i powinny mieć prawo oczekiwać odpowiedzi od dorosłych.

 

 mwz 8819

Wykład 4. prof. Leonarda

Telekonferencja – połączenie zdalne z Perdue University.


Profesor Leonard krótko scharakteryzował SLI. W całym wykładzie skupił się na specyficznych błędach gramatycznych popełnianych przez dzieci przyswajające różne języki. Podkreślił, że w badaniach eksperymentalnych ważny jest dobór grup kontrolnych dla grupy dzieci z SLI. W jego własnych badaniach są to: grupa dopasowana wiekiem, praz grupa dzieci młodszych dopasowana miarą średniej długości wypowiedzi (MLU). Z jego badań wynika, że dzieci z SLI różnią się od obu tych grup w rodzajach błędów jakie popełniają.

Błędy te mogą dotyczyć: aspektu gramatycznego (dokonany/niedokonany w jęz. polskim), teliczności i innych cech czasowników. Dzieci z SLI mogą niepoprawnie ekstrahować fragmenty wypowiedzi dorosłych – to może być źródło typowych błędów gramatycznych dzieci z SLI – ich błędy to często niepoprawnie ekstrahowane fragmenty dłuższych, bardziej złożonych wypowiedzi dorosłych. Prof. Leonard podawał liczne przykłady z tak różnych języków jak chiński kantoński, węgierski, szwedzki, niemiecki, angielski, włoski i wskazywał jak różne typy złożonych struktur gramatycznych mogą indukować zróżnicowane błędy w mowie dzieci z SLI. Szczególne wyzwanie dla prof. Leonarda stanowiły pytania zadawane po wykładzie. Były one zadawane w formie pisemnej (ze względu na warunki techniczne telekonferencji). Prof. Leonard mógł je jedynie przeczytać na ekranie swojego komputera, podczas gdy zgromadzeni musieli na podstawie odpowiedzi wnioskować o tym, jakie było pytanie.

kapital ludzki ibe ee ue

Strona internetowa współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego